Financiële hoofdlijn

Uit de kaderbrief 2027-2030 blijkt dat het meerjarenperspectief voor Leudal vanaf 2028 structureel onder druk staat, met oplopende tekorten. Lonen en prijzen stijgen en de inkomsten vanuit het Rijk nemen af. Dit vraagt niet alleen om voortzetting van, maar ook om aanscherping van het huidige (financiële) beleid. Behoedzaamheid, realisme en duidelijke prioritering zijn daarbij essentieel. Scherpe keuzes worden onvermijdelijk. Leudal zal strikt moeten prioriteren, investeringen faseren en plannen toetsen op haalbaarheid en meerwaarde. Alleen met een sturende en selectieve aanpak blijft de financiële positie naar de toekomst toe beheersbaar.

Door de gemeenteraadsverkiezingen in het jaar 2026 en het daaropvolgende proces van coalitievorming is de tijd erg kort om met de goed geïnformeerd en weloverwogen deze keuzes te maken in deze begroting 2027-2030. Omdat het begrotingsjaar 2027 nog een positief resultaat laat zien, geeft dit ons de ruimte om het traject van de Kadernota 2028-2031 te gebruiken om afgewogen keuzes te maken.

Hierdoor is deze begroting 2027-2030 beleidsarm. In de begroting 2027-2030 is onder andere de meicirculaire 2026 verwerkt en zijn de stelposten loon/prijscompensatie en CAO bijgesteld conform de recente indexeringspercentages uit deze meicirculaire. In voorbereiding op de nieuwe beheerplannen is de in de huidige beheerplannen niet meegenomen indexatie in 2027 gecorrigeerd. Daarnaast zijn de college- en raadsvoorstellen tot en met juli 2026 financieel verwerkt. Ook is het MIP 2027-2030 bijgesteld op basis van de actuele informatie (toekomstige afschrijvingen en rentelasten).

In de onderstaande tabel zijn alle wijzigingen ten opzichte van de begroting 2026-2029 weergegeven:

B1 Meicirculaire
Het effect van meicirculaire 2026, die in de raadsvergadering van september is vastgesteld, is verwerkt in deze begroting. Deze laat voor 2027 en 2028 een positief effect zien en voor 2029 en 2030 negatief effect. De oorzaak hiervan is dat in het coalitieakkoord van het kabinet Jetten als maatregel staat opgenomen dat de huishoudelijke hulp als maatwerkvoorziening binnen de WMO wordt geschrapt per 1-1-2029, behoudens een vangnet. Hierdoor worden de gemeente gekort op de uitkering uit het gemeentefonds. De wetgeving moet hierop nog worden aangepast, daarom dat nu nog niet duidelijk is wat het effect is op de zorguitgaven. Op advies van de VNG en provincie is er een stelpost opgenomen om de lagere inkomsten te corrigeren.

B2 Gemeentefonds CDOKE raming
In 2026 en voorgaande jaren kreeg de gemeente extra middelen voor de uitvoering door middel van de specifieke uitkering CDOKE. Voor het jaar 2027 is de CDOKE omgezet van een specifieke uitkering naar de algemene uitkering. Gemeenten mogen deze eenmalige uitkering in 2027 structureel als baten en lasten in de begroting opnemen. Doordat we reeds structurele personeelskosten maken die onder deze uitgaven vallen ontstaat er technisch een voordeel op de personele kosten.

B3 Loon bestuur CAO RIJK
De indexering van de salarislasten Bestuur zijn gecorrigeerd en aangepast aan de onlangs vastgestelde CAO Rijk.

B4 Vergoeding raadsleden indexatie
Volgens het Rechtspositiebesluit decentrale politieke ambtsdragers worden de vergoedingen en toelagen voor raadsleden en andere politieke ambtsdragers jaarlijks geïndexeerd. Voor de vergoedingen van raadsleden en commissieleden wordt de indexatie van de CAO lonen overheid gebruikt. Dit zorgt voor hogere kosten in de begroting.

B5 Overgang personeel naar ODNML
In 2026 is een deel van de werkzaamheden en het daarbij behorende personeel van vergunningen overgegaan naar de Omgevingsdienst Noord- en Midden-Limburg. De bijdrage aan de ODNML was reeds verwerkt in onze meerjarenbegroting, hierdoor ontstaat er een voordeel.

B6 Bijstelling stelpost CAO op basis van de meicirculaire 2026
Voor de periode 2025-2027 is een eindresultaat voor de CAO Gemeenten bereikt. Deze CAO loopt tot maart 2027. Aangezien de CAO jaarlijks terugkomt, nemen we structureel een stelpost op voor de mogelijke CAO stijging in de (meerjaren-) begroting. De hoogte van het bedrag wordt jaarlijks bij de begroting bepaald op basis van de meerjarige loonvoet sector overheid in de meicirculaire. De meerjarige indexatiepercentages in de meicirculaire 2026 ten opzichte van 2025 van de loonvoet sector overheid zijn flink gedaald. Dit werkt meerjarig cumulatief door in de stelpost CAO. Hierdoor is de stelpost berekend met de nieuwe percentages fors lager. Daarnaast is de indexatie voor het jaar 2030 berekend voor de stelpost, waardoor er een nadeel is voor dat jaar.

B7 Projectleiderskosten KVS naar investeringen (afschrijvingen)
De kostenverdeelstaat 2026 is opgesteld. Daarbij is gekeken naar de kostenverdeling (doorbelasting) van de budgetten. De gemeente heeft een aantal (nieuwe) projectleiders in dienst die werken aan investeringsprojecten. Deze kosten moeten volgens het BBV worden doorberekend aan de investeringen. Dit betekent dat de personeelskosten op kredieten worden geboekt en dus niet op de exploitatie. Deze personeelskosten worden afgeschreven samen met de investeringen. Deze kosten worden dus verdeeld over een langere periode. Hierdoor ontstaat er technisch een voordeel op de personeelskosten, die als afschrijvingskosten in latere jaren terugkomen in de exploitatie. In de eerste jaren is dit een voordeel omdat slechts een deel van de personeelskosten jaarlijks terugkomt als afschrijvingskosten. Op een gegeven moment lopen de personeels- en afschrijvingskosten weer gelijk aan elkaar. Dit is dus een tijdelijk voordeel dat naar nul gaat op termijn.

B8 Bijstelling laatste jaarschijf DMJOP
Bij een nieuwe begroting wordt een nieuwe jaarschijf (in dit geval 2030) als kopie van het jaar ervoor (in dit geval 2029) aangemaakt. Bij een groot aantal posten moeten jaarlijks technische bijstellingen worden gedaan omdat de benodigde (begrote) lasten en baten per jaar verschillen. Dit is de technische bijstelling om het laatste jaar in overeenstemming te brengen met  het Duurzaam Meerjaren Onderhoudsplan.

B9 Bijstelling toekomstige rentelasten MIP
Bij een groot aantal posten moeten jaarlijks technische bijstellingen worden gedaan omdat de benodigde (begrote) lasten en baten per jaar verschillen. De toekomstige rentelasten van nieuwe investeringen of verschuivingen ten opzichte van vorige jaren uit het MIP 2027-2030 worden bij het aanmaken van de geprognosticeerde balans berekend en verwerkt om de meerjarenbalans sluitend te maken. Dit is de technische bijstelling om de rentelastenprognose bij te stellen conform de geprognosticeerde balans. Voor het rentepercentage voor toekomstige investeringen is gerekend met 3,35% op basis van de Nederlandse 10-jarige staatsobligatie.

B10 Bijstelling belastingen panden in eigendom
Over onze panden in gebruik en eigendom betalen wij jaarlijks belastingen aan de BsGW. Omdat onze eigendommen en ook de tarieven veranderen wordt jaarlijks de begroting aangepast op basis van de daadwerkelijke kosten van het lopende jaar.

B11 Verwerking raadsbesluit accommodatiebeleid
In de raadsvergadering van 18 november 2025 is het accommodatiebeleid vastgesteld. Conform de beslispunten uit dit raadsvoorstel zijn in de begroting 2027 de financiële groeiruimte, het benodigd uitvoeringsbudget en de benodigde personele capaciteit verwerkt. De bedragen worden nog niet structureel ingezet totdat het implementatieplan is vastgesteld.

B12 Bijstelling stelpost loon/prijscompensatie op basis van de meicirculaire 2026
De stelpost loon-, en prijscompensatie is bedoeld voor het opvangen van indexeringen die niet binnen het bestaande budget gedekt worden. In het verleden werden hiervoor historische gegevens gebruikt om de hoogte van de stelpost te bepalen. Vanaf de begroting 2026 hanteren we een viertal verschillende indexeringen voor het bepalen van de hoogste van de stelpost (voor detailinformatie zie hoofdstuk 3.2.6 "Indexering" in deze begroting). Aan de hand hiervan is de stelpost bepaald voor de komende jaren. Jaarlijks wordt op basis van de indexeringen uit de meicirculaire de stelpost voor de komende jaren opnieuw berekend. Ook met stijging in de kosten van de Gemeenschappelijke regelingen is rekening gehouden zodat dit niet meer ten laste van het begrotingssaldo komt. Zo is er een realistischer beeld op autonome ontwikkelingen. Door het hanteren van de stelpost voorkomen we “lucht” in de gemeentelijke begroting omdat we budgetten pas bijplussen wanneer er ook daadwerkelijk indexering heeft plaats gevonden. Zo kijken we kritisch naar de inzet van de bestaande budgetten. De meerjarige indexatiepercentages in de meicirculaire 2026 ten opzichte van 2025 van de loonvoet sector overheid zijn flink gedaald. Dit werkt meerjarig cumulatief door in de stelpost loon/prijscompensatie. Hierdoor is de stelpost berekend met de nieuwe percentages fors lager.

B13 Bijstelling stelpost loon/prijscompensatie huidige beheerplannen
De beheerplannen worden momenteel uitgewerkt. In de oude plannen is geen rekening gehouden met indexering. Vanwege gestegen kosten in de uitvoering gaan we indicatief uit van een indexering van 40%. De stelpost loon/prijscompensatie is aangepast aan dit percentage voor de uitvoeringsbudgetten van de beheerplannen

B14 Bijstelling budgetten rioolvoorziening
De ontvangsten (en de mutatie in de voorziening) van de rioolheffing zijn aangepast op basis van de laatste cijfers van de BsGW. Omdat het GRP tot 2026 loopt wordt momenteel gewerkt aan het nieuwe WRP. Hierdoor zal het tarief van de rioolheffing nog worden aangepast. Omdat deze aanpassing nog niet bekend is, is de dotatie aan de voorziening gewijzigd. Aangezien de inkomsten dus nog niet zijn aangepast en het taakveld riolen budgettair neutraal is, is dit een nadeel in de begroting. Bij het vaststellen van de nieuwe beheerplannen zullen de inkomsten door het nieuwe WRP waarschijnlijk wijzigen. Op dat moment zal er weer een bijstelling plaatsvinden aan de inkomsten ten gunste van de voorziening.

B15 Bijstelling afvalstoffenheffing
Jaarlijks worden de inkomsten van de afvalstoffenheffing aangepast aan de lasten. Aangezien de begrote lasten in 2027 lager zijn dan de inkomsten en de afvalstoffenheffing maximaal 100% dekkend mag zijn, zijn de inkomsten via de afvalstoffenheffing naar beneden aangepast.  Minder inkomsten betekent een nadeel voor de begroting. Het tarief 2027 zal hierop worden aangepast. Daarnaast is de indexatie voor het jaar 2030 toegevoegd, waardoor de bijstelling van de inkomsten per saldo neutraal zijn voor dat jaar.

B16 Bijstelling OZB
De algemene uitkering aan een individuele gemeente wordt verlaagd met een bedrag dat is gerelateerd aan de ozb-opbrengst bij hantering van het rekentarief (belastinggrondslag keer rekentarief). Het rekentarief is afgeleid van het gemiddelde ozb-tarief. Het totaal van deze ‘kortingen’ vloeit overigens weer in het gemeentefonds. De verevening via het gemeentefonds beïnvloedt daarom uitsluitend de verdeling van het gemeentefonds, niet de omvang ervan. Bij een volledige verevening van de belastingcapaciteit zou een gemeente geen direct financieel belang meer hebben bij uitbreiding van de lokale belastinggrondslag. De extra belastingopbrengst wordt dan (bij hantering van het rekentarief) immers precies tenietgedaan door de verlaging van de algemene uitkering. De gemeentelijke belastingcapaciteit wordt daarom slechts gedeeltelijk gecompenseerd op basis van 70 procent van de waarde van niet-woningen en 80 procent van de waarde van woningen. Jaarlijks wordt de gemeentelijke OZB opbrengst hierop gecorrigeerd.

Daarnaast zijn de meerjarige indexeringspercentages aangepast op de indexering uit de meicirculaire in 2026. Deze zijn gewijzigd ten opzichte van de meicirculaire in 2025.

Tot slot is de laatste jaarschijf aangepast. Bij een nieuwe begroting wordt een nieuwe jaarschijf (in dit geval 2030) als kopie van het jaar ervoor (in dit geval 2029) aangemaakt. Bij een groot aantal posten moeten jaarlijks technische bijstellingen worden gedaan omdat de benodigde (begrote) lasten en baten per jaar verschillen. Dit is de technische bijstelling om het laatste jaar van OZB goed in het begrotingsjaar te zetten.

B17 Subsidie uitvoering van toegangstaken en vrij toegankelijke basisjeugdhulp
In 2026 is de subsidieregeling 'Uitvoering van toegangstaken en de vrij toegankelijke basisjeugdhulp 2027-2028' vastgesteld. Voorheen stond deze subsidie op de lijst van begrotingssubsidies (toekenning aan CJG). Op basis van deze regeling blijkt dat het beschikbare budget niet voldoende is. De oude financiering was nog op basis van het aantal fte gebaseerd van elf jaar geleden. In deze afgelopen jaren is veel veranderd en blijkt dat voor een adequate uitvoering meer formatie nodig is. Naast de formatie uitbreiding vindt er ook een jaarlijkse indexering plaats. Dit deel is gedekt uit de stelpost voor loon-/prijscompensatie.

B18 Subsidie maatschappelijke ondersteuning
De subsidieregeling Maatschappelijke Ondersteuning gemeente Leudal 2024 kent een aantal onderdelen waarop gesubsidieerd wordt. Eén van de onderdelen betreft de huiskamerprojecten, eetpunten en woontussenvoorzieningen. De regeling kent een vast budget met een budgetplafond op onderdelen. Doordat het aantal deelnemers aan bovengenoemde voorzieningen de afgelopen jaar is gegroeid, welke een positieve ontwikkeling is, en het budget gelijk is gebleven is het budget per deelnemer gedaald. Door het budget voor deze onderdelen voor 2027 en 2028 te verhogen komt het bedrag per deelnemer maximaal uit op € 85 per deelnemer voor huiskamerprojecten en € 60 per deelnemer voor eetpunten. De gehele regeling wordt in 2026/2027 geëvalueerd. De actualisatie van de regeling per 2029 kan ook financiële gevolgen hebben maar deze zijn pas duidelijk na de evaluatie en daarom is alleen budget verhoogd voor de lopende regeling voor 2027 en 2028.

B19 Uitvoering programmaplan Samen voor Veilig 2027-2030
Het programmaplan Samen voor Veilig 2027-2031 is vastgesteld. Dit betreft een regionale samenwerking in Noord en Midden Limburg. De verhoging van het budget betreft het aandeel van Leudal in de kosten van dit programmaplan.

B20 Bijstelling kapitaallasten
Jaarlijks bij de 1e raadsrapportage en de begroting worden de kapitaallasten (rente en afschrijving) geactualiseerd op basis van de actualisatie van de wijzigingen. Door vertraging van investeringen is er een voordeel doordat de afschrijvingslasten worden doorgeschoven en er dus tot het moment dat er een investering is er technisch een (incidenteel) voordeel ontstaat. Dit is het doorschuiven van de kosten. Een groot aantal investeringen waar nog geen besluitvorming over heeft plaatsgevonden zijn uit de begroting gehaald en in een aparte lijst MIP bestuurlijke afweging geplaatst. Hierdoor zijn ze cijfermatig niet terug te vinden in de begroting. Wanneer deze investeringen wel worden gedaan komen deze lasten natuurlijk terug in de begroting. Van alle posten op deze lijst wordt begrotingstechnisch er vanuit gegaan dat ze helemaal niet gedaan worden.

B21 Bijstelling Meerjarig Investeringsplan 2027-2030
Dit is de bijstelling van het totale resultaat van het MIP op de begroting 2027-2030. Voor details zie hoofdstuk 4.3 in deze begroting. Een groot aantal investeringen waar nog geen besluitvorming over heeft plaatsgevonden zijn uit de begroting gehaald en in een aparte lijst MIP bestuurlijke afweging geplaatst. Hierdoor zijn ze cijfermatig niet terug te vinden in de begroting. Wanneer deze investeringen wel worden gedaan komen deze lasten natuurlijk terug in de begroting. Van alle posten op deze lijst wordt begrotingstechnisch er vanuit gegaan dat ze helemaal niet gedaan worden.

Structureel evenwicht
Structureel evenwicht betekent dat binnen een jaarschijf structurele lasten gedekt worden door structurele baten. De raad heeft de wettelijke taak een begroting vast te stellen die structureel en reëel in evenwicht is. Om vast te kunnen stellen dat sprake is van een structureel evenwicht is het belangrijk dat inzicht bestaat in welk deel van de baten en lasten structureel is en welk deel incidenteel. In de begroting is daarom het onderstaande overzicht opgenomen waar alle incidentele baten en lasten overzichtelijk gepresenteerd en toegelicht worden. Voor Leudal is het begrotingsjaar 2027 structureel in evenwicht.